Ortaokul Öğrencilerinden Topraksız Tarım Denemeleri

Topraksız tarım sistemi (hidroponik sistem), geleneksel tarım yöntemlerine kıyasla %90’a varan su tasarrufu sağlıyor ve bu sistemde toprak kullanılmadığı için yabani ot ve zararlı böcek sorunu ortadan kalkıyor. İstanbul’da ortaokul öğrencileri, üç yıldır sürdürdükleri çalışmalarla bitkileri toprak kullanmadan yetiştirdiler ve yetiştirdikleri bitkilerden hem sabun, krem ve şampuan hem de reyhan bitkisinden sıvı baharat geliştirdiler.

İstanbul’da bir ortaokul laboratuvarında kurulan topraksız tarım sistemi (hidroponik sistem) ile öğrenciler bitki yetiştirmekle birlikte yeni ürünler de geliştirebiliyorlar. FMV Florya Işık İlköğretim fen bilimleri laboratuvarında, üç yıldır sürdürülen proje kapsamında ortaokul öğrencileri, bitkileri toprak kullanmadan yetiştiriyor; ardından bu bitkilerden kozmetik ve gıda ürünleri geliştiriyorlar.

Tohumdan çimlenmeye, hasattan bitki özütü elde etmeye kadar uzanan süreçte öğrenciler, bir fikrin bilimsel araştırmadan ürün geliştirmeye kadar tüm aşamalarını uygulamalı olarak deneyimliyorlar.

Klasik Tarım Yönteminden Farklı Sistem

Hidroponik sistem, klasik tarım yöntemlerinden farklı olarak bitkilerin toprak yerine besin açısından zengin su içinde yetişmesini sağlıyor. Katlı ve dikey olarak tasarlanan sistem sayesinde sınırlı bir alanda çok sayıda bitki yetiştirilebiliyor.

Sistemin merkezinde bulunan besin tankındaki çözeltinin motor yardımıyla dikey borulara pompalanmasıyla çalışan kapalı devre yapı, hem su tasarrufu sağlıyor hem de kontrollü üretim imkanı sunuyor. Öğrenciler her gün düzenli olarak suyun pH ve besin değerlerini ölçerek bitkilerin gelişimini takip ediyorlar. Böylece bilimsel ölçüm, veri toplama ve analiz süreçleri doğrudan uygulama içinde öğreniliyor.

Projenin ilk yılında öğrenciler hidroponik sistemde yetiştirilen marulları kullanarak bir çalışma gerçekleştirdi. Hasat edilen ürünlerin bir kısmı okul yemekhanesinde değerlendirilirken, bir kısmı laboratuvarda bitki özütü çalışmalarında kullanıldı. Elde edilen marul özütlerinden doğal içerikli sabun ve nemlendirici krem üretildi. Hidroponik Sistemle Yetiştirilen Marullardan Sabun ve Krem Yapımı adlı proje, Eyüboğlu Fen Bilimleri Proje Yarışması’nda birincilik elde etti.

İkinci yıl proje daha ileri bir aşamaya taşındı. Bu kez marullar tohumdan yetiştirildi ve bitkilerden elde edilen özütler kozmetik ürün geliştirme çalışmalarında kullanıldı. Yapılan araştırmalar ve laboratuvar çalışmaları sonucunda öğrenciler, formülasyonu tamamen kendilerine ait olan bitkisel içerikli bir şampuan geliştirdi. Işık Marul Özlü Şampuan adı verilen proje, TÜBİTAK Avrupa Bölge Sergisi’nde 2 bin 198 proje arasından seçilerek Avrupa Bölgesi’nde ilk 13 proje arasına girdi ve bölge finalinde ikincilik derecesi elde etti. Aynı proje ALKEV Fen Bilimleri Proje Yarışması’nda Genç Bilim İnsanı ödülüne layık görülürken, Başakşehir İnovasyon Proje Yarışması’nda da yüzlerce proje arasından derece elde etti.

Projenin Üçüncü Yılı “Gıda Güvenliği” ve “Sürdürülebilir Üretim” Üzerine

Projenin üçüncü yılında çalışmalar gıda güvenliği ve sürdürülebilir üretim teması üzerine yoğunlaştı. Hidroponik sistemde yetiştirilen reyhan bitkilerinden doğal sıvı baharat üretme çalışmaları başlatıldı.

Açıkta satılan toz baharatların nem ve hijyen kaynaklı riskleri göz önünde bulundurularak geliştirilen bu model kapsamında reyhan bitkileri kurutulup özütlenerek zeytinyağı, ceviz yağı ve keten tohumu yağı gibi taşıyıcı yağlarla formüle edildi. Ortaya çıkan ürün cam şişelerde saklanabilen, küflenme riski taşımayan ve yemeklere doğal aroma kazandıran yenilikçi bir baharat alternatifi sunuyor. Öğrenciler tarafından geliştirilen bu proje için TÜBİTAK ve TEKNOFEST yarışmalarına başvurular gerçekleştirildi.

Hidroponik sistem, geleneksel tarım yöntemlerine kıyasla %90’a varan su tasarrufu sağlıyor ve bu sistemde toprak kullanılmadığı için yabani ot ve zararlı böcek sorunu ortadan kalkıyor. Kapalı ortamda yürütülen üretim sayesinde bitkiler mevsimden bağımsız olarak yıl boyunca yetiştirilebiliyor. Bu yönüyle hidroponik sistem, geleceğin tarım teknolojileri arasında gösteriliyor.