EKOIQ
5 Eylül Amazon Günü ile dünyanın bu benzersiz bölgesindeki ormansızlaşmaya, iklim değişikliği nedeniyle yaşanan kuraklık ve yağış rejiminin düzensizleşmesine dikkat çekilmeye çalışılıyor. Son verilere göre, iklim değişikliğine bağlı kuraklık nedeniyle 2024 yılında, Brezilya Amazonu’ndaki 15,6 milyon hektarlık bir alan yangınlarda yok olarak rekor seviyeye ulaştı.
Başlangıçta Brezilya’da Amazonas Eyaleti’nin 5 Eylül 1805’te kuruluşunu anmak için kutlanan “Amazon Günü”, 2007 yılından itibaren Amazon bölgesinin çevresel, biyolojik ve kültürel önemine dikkat çekmek amacıyla giderek bir farkındalık gününe dönüştü.
“Amazon Günü”, Brezilya’da ve dünyanın birçok yerinde Amazon’un korunması, ormansızlaşma, bölgede artan kuraklıklar, orman yangınları, küresel iklim krizi ve yerli halkların hakları gibi konuların üzerine eğilmek için vurgulanıyor. Gün kapsamında ormansızlaşmayı durdurmak, ekosistemleri onarmak, gıda sistemini yeniden yapılandırmak, iklim adaletini sağlamak ve fosil yakıt çağını sonlandırmak temaları öne çıkarılıyor.
Bilinen Türlerin %10’una Ev Sahipliği Yapıyor
7 milyon kilometrekarelik alanıyla, 5,5 milyon kilometrekarelik kısmı ormanlarla kaplı olan Amazon, insanlığın en değerli doğal miraslarından biri olma özelliğini taşıyor. Bu bölge, Brezilya topraklarının %60’ını kaplamasının yanı sıra sekiz diğer Güney Amerika ülkesini de içine alıyor. Yalnızca Brezilya Amazonu’nda yaklaşık 30 milyon kişinin yaşadığı tahmin ediliyor. Amazon’un, dünyadaki bilinen türlerin %10’una ev sahipliği yaptığı düşünülürken, bölgede ortalama olarak her iki günde bir yeni bir hayvan veya bitki türü keşfediliyor.
Amazon’da yaklaşık 400 milyar ağacın bulunabileceği tahmin ediliyor. Bu ağaçlar her gün atmosfere 20 milyar ton su salarak Güney Amerika’daki yağış döngülerini etkiliyor. Yanı sıra Amazon’un ormanları ve topraklarında 150 ila 200 milyar ton karbon depolandığı tahmin ediliyor ki bu miktar özellikle iklim kriziyle mücadelede ve küresel sıcaklık artışını sınırlamada son derece hayati bir rol oynuyor.
Bütün bu hayati önemine rağmen her dakika Amazon yağmur ormanlarından yaklaşık 5 futbol sahası büyüklüğünde bir alan hayvancılık, soya ve palm yağı gibi tarım çeşitleri ve yer altı kaynakları uğruna yok ediliyor. Brezilya merkezli, çevresel izleme ve arazi kullanımındaki değişiklikleri analiz eden bir bilimsel veri ağı ve işbirliği platformu olan MapBiomas’ın verilerine göre, Amazon ormanlarının %17’si, Brezilya’daki kısmının ise %21’i halihazırda yok olmuş durumda.
Ormansızlaşma İnsanları da Öldürüyor
Tüm bunlara iklim değişikliğiyle bağlantılı kuraklığın da etkisiyle uzun süreli ve yıkıcı orman yangınları da eklendi. Brezilya Amazonu’ndaki yangınlar 2024 yılında rekor düzeyde 15,6 milyon hektarlık bir alanı yakarken bu, ABD’nin Georgia eyaleti büyüklüğünde bir alana denk geliyor.
Henüz yayımlanan yeni bir araştırma ormansızlaşmaya bağlı ısınmanın 20 yıllık dönemde küresel çapta yılda ortalama 28 bin 330 ölüme neden olduğunu tahmin ediyor. Bu ölümlerin yarısından fazlası, ısıya karşı savunmasız bölgelerdeki büyük nüfus nedeniyle Güneydoğu Asya’da gerçekleşmekle birlikte üçte biri tropikal Afrika’da, geri kalanı ise Orta ve Güney Amerika’da meydana geldi.
Bilim insanları ayrıca, Amazon’un iklim değişikliği ve ormansızlaşma nedeniyle geri dönüşü olmayan bir eşik noktasına ulaşma riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyarıyor çünkü bu eşiğin aşılması, Amazon’un artık kendini tropikal yağmur ormanı olarak sürdüremeyeceği anlamına geliyor.
