EKOIQ
26 Nisan 1986’da yaşanan ve dünyanın en büyük çevre felaketlerinden biri olan Çernobil Nükleer Santralı patlamasının üzerinden tam 40 yıl geçti. Birleşmiş Milletler 26 Nisan tarihini 10 yıl önce “Uluslararası Çernobil Felaketini Anma Günü” olarak kabul ederek hem kurbanları anmayı hem de felaketin etkilediği bölgelere yardımı örgütlüyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 8 Aralık 2016’da, 26 Nisan tarihini “Uluslararası Çernobil Felaketini Anma Günü” olarak ilan etti ve bu günü Çernobil Felaketi’nin kurbanlarını anmaya adadı. Kararda, felaketin üzerinden 30 yıl geçmesine karşın ciddi uzun vadeli etkilerin devam ettiği ve etkilenen toplulukların ve bölgelerin hâlâ ilgili ihtiyaçlar yaşadığı kabul edildi.
Bu yıl ise facianın üzerinden tam 40 yıl geçmiş olacak. 40 yıl önce, 26 Nisan 1986’da dönemin Sovyetler Birliği’ne bağlı olan Ukrayna’nın Çernobil kenti, büyük bir faciaya sahne olmuştu. Çernobil Nükleer Santralı’nın dördüncü reaktöründe yaşanan patlama sonucu çevreye, 1945’te Hiroşima’ya atılan atom bombasının 50 katına eşit miktarda radyasyon yayılmıştı.
Patlamanın ardından Sovyetler Birliği’nin geniş bölgelerine radyoaktif bir bulut yayılmıştı. Başta Belarus, Ukrayna ve Rusya Federasyonu toprakları olmak üzere Avrupa’da bazı ülkeler ve Türkiye dahil birçok ülke radyoaktif bulutlardan etkilendi. Çernobil nükleer faciası bazı bağımsız araştırmalara göre yaklaşık 200 bin kişinin doğrudan ya da dolaylı olarak ölümüne sebep oldu.
Yardımlar Felaketten Dört Yıl Sonra Başlayabildi…
Dönemin Sovyet yönetimi, uluslararası yardıma duyulan ihtiyacı ancak 1990 yılında kabul etti. Aynı yıl BM Genel Kurulu, “Çernobil nükleer santralının sonuçlarını ele almak ve hafifletmek için uluslararası işbirliği” çağrısında bulunan bir kararı kabul etti ve bu karar, BM’nin Çernobil iyileştirme sürecine katılımının başlangıcı oldu.
Ardından da Çernobil işbirliğini koordine etmek amacıyla bir Kurumlar Arası Görev Gücü oluşturularak Çernobil Güven Fonu kuruldu. 1986’dan bu yana BM sistemi ve büyük STK’lar; sağlık, nükleer güvenlik, rehabilitasyon, çevre, temiz gıda üretimi ve bilgilendirme alanlarında 230’dan fazla araştırma ve yardım projesi başlattı. 2002 yılında ise BM Çernobil stratejisinde bir değişiklik yaparak uzun vadeli kalkınma yaklaşımına odaklandı. BM Kalkınma Programı (UNDP) ve ilgili bölgesel ofisler, yeni stratejinin uygulanmasında liderlik üstlendi.
BM’den Muhafaza Finansmanı
Çernobil için 45’ten fazla bağışçı ülke tarafından, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) tarafından yönetilen fonlar aracılığıyla 2,2 milyar euro sağlandı ve bu muhafaza finansmanı, 10 Temmuz 2019’da Ukrayna hükümetine teslim edildi. Bu proje, uluslararası işbirliği açısından nükleer güvenlik alanında şimdiye kadar gerçekleştirilen en büyük ölçekli çalışmalardan birini oluşturdu. Yanı sıra BM kurumları, fonları ve programları; Belarus, Rusya Federasyonu ve Ukrayna hükümetleriyle yakın işbirliği içinde çalışarak Çernobil’den etkilenen topluluklara kalkınma desteği sağlamayı sürdürüyor.
