EKOIQ
Küresel ölçekte her yıl tüm gıdanın beşte biri, yani 1 milyar ton gıda çöpe giderken, devasa ölçülerdeki gıda israfı devam ediyor. Uluslararası Sıfır Atık Günü’nün 2026 teması ise bu doğrultuda gıda israfına dikkat çekiyor. Çünkü bu durum, gıda güvenliğini zayıflatmakla birlikte döngüsel bir geleceğe doğru ilerlemeyi de sekteye uğratıyor.
Her yıl 30 Mart’ta dikkat çekilen “Uluslararası Sıfır Atık Günü” bu kez gıda israfına odaklanıyor. 2022 yılında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda kabul edilen “Uluslararası Sıfır Atık Günü” kapsamında, üye devletler, BM sistemi kuruluşları, sivil toplum, özel sektör, akademi, kadınlar, gençler ve diğer paydaşlar, sıfır atık girişimleri ve bunların sürdürülebilir kalkınmaya katkısı konusunda farkındalık yaratmaya yönelik faaliyetlere katılmaya davet ediliyor.
Acil Sıfır Atık Eylemleri Gerekli
Gün aracılığıyla sıfır atık girişimlerinin teşvik edilmesi yoluyla, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın (SKA) tüm hedeflerinin ilerletilmesine katkı sağlamak da amaçlanıyor. Nitekim küresel atık krizi; iklim istikrarını, ekosistemleri ve insan sağlığını tehdit ediyor ve acil sıfır atık eylemlerini gerektiriyor.
Örneğin her yıl tahminen 2,24 milyar ton belediye katı atığı ortaya çıkıyor, bunun yalnızca %55’i kontrollü tesislerde yönetiliyor. Acil önlemler alınmazsa, belediye katı atık üretiminin 2050 yılına kadar yılda 3,8 milyar tona ulaşacağı tahmin ediliyor. Yanı sıra yılda 14 milyon tona kadar plastik atığı, su ekosistemlerine karışıyor.
Gıda Atığı Küresel Metan Emisyonlarının %14’ünü Oluşturuyor
Uluslararası Sıfır Atık Günü’nün 2026 teması ise gıda israfı olarak belirlendi, çünkü dünya devasa ölçülerde gıda israf etmeye devam ediyor. Bu durum gıda güvenliğini zayıflatmakla birlikte döngüsel bir geleceğe doğru ilerlemeyi sekteye uğratıyor.
2022 verilerine göre, küresel ölçekte 783 milyon insan açlık çekerken, tüketicilere sunulan tüm gıdanın yaklaşık %19’una denk gelen 1,05 milyar ton gıda israf edildi. Gıda israfının %60 gibi büyük bir bölümü hanelerde gerçekleşirken, bunu sırasıyla gıda hizmetleri ve perakende izliyor.
Gıda israfını azaltmak, bir yandan da önemli bir iklim çözümü görevi görüyor çünkü bu israf türü, tek başına küresel metan emisyonlarının %14’ü kadarını oluşturuyor. İsrafı azaltmak yalnızca çöplüklerden kaynaklanan metan salımını düşürmekle kalmıyor, aynı zamanda gıdanın üretimi, taşınması, soğutulması ve bertarafı sırasında oluşan emisyonları da önlemeye yarıyor. Bu da onu günümüzde en maliyet etkin ve uygulanabilir iklim eylemlerinden biri haline getiriyor.
Hükümetlere, Şirketlere ve Tüketicilere Büyük Görevler Düşüyor
Tüm bunların ışığında, gıda israfını azaltma meselesini, ulusal iklim ve biyoçeşitlilik planlarına entegre etmek çok önemli. Hükümetler Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) öncülüğünde yürütülen ve 2030 yılına kadar küresel gıda israfını yarıya indirmeyi hedefleyen Food Waste Breakthrogh girişimine katılarak ve metan emisyonlarını %7’ye kadar azaltmaya katkı sağlamak teşvik ediliyor. Yine bu doğrultuda işletmelere de söz konusu girişime katılarak küresel hedeflere katkı sunan net bir eylem planı benimseme çağrısında bulunuluyor.
Gıda israfını azaltmaya yönelik tüketicilere de büyük görevler düşüyor. Tüketicilerin öğün planlamasından, gıdayı doğru şekilde saklamaya kadar bilinçli tüketim alışkanlıkları benimsemeleri ve kaynaklarını korumaları gıda israfına yönelik önemli katkı sunabiliyor.
Prof. Dr. Oğuz Özyaral
