EKOIQ
Dünya nehirlerinde gerçekleşen büyük balık göçlerinin birçoğunun çökmekte olduğunu ortaya koyan yeni bir rapor, tatlı su balığı popülasyonlarının 1970’ten bu yana yaklaşık %81 oranında azaldığına dikkat çekiyor. Göç eden balıkları korumaya yönelik küresel işbirliğinin güçlendirilmesi uluslararası gündemin üst sıralarında yer alırken, hayata geçirilmesi gereken önlemler de masaya yatırılıyor.
Yeni bir çalışma, dünyanın dört bir yanındaki nehirlerde gerçekleşen büyük balık göçlerinin birçoğunun çökmekte olduğunu ortaya koydu. Birleşmiş Milletler’in (BM) Göçmen Türlerin Korunması Sözleşmesi tarafından ve ABD’deki Nevada Üniversitesi’nden Dr. Zeb Hogan’ın liderliğinde yapılan analize göre, dünya genelinde tatlı su balığı popülasyonları, 1970’ten bu yana yaklaşık %81 oranında azaldı.
Tatlı su türleri, başta kirlilik, barajlar ve aşırı avlanma nedeniyle insan kaynaklı zararlara karşı savunmasız kalırken bir yandan da iklim krizinin su sıcaklıklarını artırması bu zararı daha da büyütüyor.
“Türlerin Hayatta Kalıp Gelişebilmesi için Uluslararası İşbirliği Şart”
Göçmen Türlerin Korunması Sözleşmesi (Convention on the Conservation of Migratory Species – CMS) İcra Sekreteri Amy Fraenkel, hayvan göçlerinin doğanın en büyük harikalarından biri olduğunu belirterek şunları söyledi: “Birden fazla ulusal sınırı, hatta kıtaları aşabilen bu yolculuklar, zamanlama ve dayanıklılık açısından olağanüstü başarılardır. Ancak bu türler yaşam döngülerinin her aşamasında artan baskılarla karşı karşıya. Bu türlerin hayatta kalıp gelişebilmesi için uluslararası işbirliği şart.”
Göçmen Tatlı Su Balıkları Tehdit Altında!
Göçmen tatlı su balıkları, dünyanın en büyük iç su balıkçılıklarının bazılarını da ayakta tutarken, yüz milyonlarca insanın da geçimini sağlıyor. Ancak bu balıklar, aynı zamanda gezegendeki en çok tehdit altındaki yaban hayatı gruplarından birini oluşturuyor. Örneğin Mekong Nehri sisteminin bir parçası olan Kamboçya’daki dev Tonle Sap Gölü, 100’den fazla göçmen türe ev sahipliği yapıyor ve bu gölde birkaç saat içinde birkaç ton balık avlanabiliyor.
Öte yandan CMS’ye taraf olan 132 ülke bu hafta Brezilya’da bir araya geliyor. Görece az gelişmiş Amazon bölgesi, göçmen tatlı su balıkları için kalan son büyük sığınaklardan birini oluştururken, göç eden balıkları korumaya yönelik uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi gündemin üst sıralarında yer alıyor. Alınabilecek önlemler arasında nehirlerdeki engellerin kaldırılması ya da oluşmasının önlenmesi, su akışının sağlanması, kirlilikle mücadele ve balıkçılık faaliyetlerinin koordinasyonu bulunuyor.
Nehir Göçlerinin Çöküşü Göz Ardı Ediliyor
Dünya kara yüzeyinin yarısı, birden fazla ülke tarafından paylaşılan nehir havzaları içinde yer alıyor. Ancak yeni rapor, nehir göçlerinin çöküşünün büyük ölçüde göz ardı edilen bir biyolojik çeşitlilik krizi olduğunu ortaya koyuyor. Raporda 15 binden fazla tatlı su balığı türüne ait veriler değerlendirildi ve sınır aşan, koruma listesine alınma kriterlerini karşılayabilecek 325 tür tespit edildi. Bugüne kadar bunlardan yalnızca 24’ü listelenmiş durumda ve bunların çoğunu uzun süredir havyar için avlanan mersin balıkları oluşturuyor.
Milyarlarca Balığın Destansı Göçü
325 tür arasında belirlenenlerden biri de Amazon havzasında göç eden piraiba ya da goliath yayın balığı. Brezilya ve diğer bazı ülkeler, göçmen yayın balıkları için on yıllık bir eylem planı da öneriyor ve bu planın diğer nehir havzaları için bir model olabileceği düşünülüyor.
Dr. Hogan, milyarlarca balığın gerçekleştirdiği yolculuğun dünya üzerindeki en büyük hayvan göçleri arasında yer aldığını hatırlatarak şunları söyledi: “Bir nehre baktığınızda suyun altında neler olup bittiğini hayal etmek çok zor – ama milyarlarca balık bu destansı göçleri gerçekleştiriyor. Tatlı su balıkları arasında en uzun göçü yapan tür dorado yayın balığıdır. Bu balık, And Dağları’nın eteklerinde yumurtladıktan sonra Amazon nehir ağzında beslenmek için gidip geri dönerek toplamda 11 bin kilometre yol kat eder. Ayrıca bu balıklar yaklaşık 2 metre uzunluğa ulaşabiliyor.”
Rapora göre, Mekong Nehri havzası ise özellikle büyük bir tehlike altında. Devasa boyutlardaki yayın balığı da dahil olmak üzere tüm büyük göçmen tatlı su balıkları artık yok olma riskiyle karşı karşıya. Aşırı avlanma nedeniyle son yıllarda bu dev yayın balığının boyutu yarıya kadar küçülmüş durumda. Raporda öncelikli olarak belirlenen diğer nehir havzaları arasında Tuna, Nil ve Ganj-Brahmaputra havzaları da bulunuyor.
