EKOIQ
Sıtmayla mücadele için 2024’te sağlanan 3,9 milyar dolar, 2025 hedefi olan 9,3 milyar doların yarısından az. 5,4 milyar dolarlık açık, mücadeleyi ciddi şekilde kaynak yetersizliğiyle karşı karşıya bırakıyor. Dünya Sağlık Örgütü, “Dünya Sıtma Günü” kapsamında 2026’da “Sıtmaya Son Vermek için Kararlıyız: Artık Yapabiliriz. Artık Yapmalıyız” başlıklı bir kampanya başlatarak, sıtmasız bir dünya için gereken finansman açığına dikkat çekiyor.
Her yıl 25 Nisan’da dikkat çekilen “Dünya Sıtma Günü”nün 2026 teması, sıtmayla mücadelede finansal zorluklara ve küresel sağlık yardımlarındaki kesintilere işaret ediyor.
Dünya Sıtma Günü ilk olarak 2007 yılında, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından kabul edildi. Sıtmanın küresel ölçekte hâlâ önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunun altını çizen gün, bu hastalığın önlenebilir ve tedavi edilebilir olduğunu vurgulamakla birlikte sıtmayla mücadelede elde edilen ilerlemeleri görünür kılmayı, ülkeleri, kurumları ve toplulukları mücadeleye daha fazla yatırım yapmaya teşvik etmeyi amaçlıyor.
Nitekim araştırma, finansman ve politik kararlılık arttığında, sıtmanın ortadan kaldırılması hızlanabiliyor. 1960’larda sıtma gerileme sürecindeydi. Ancak dünya bu hastalığa karşı girişimleri 1969’da terk edince, bunun sonucunda milyonlarca insan hayatını kaybetti. Dünyanın bu ölümcül hastalığa karşı yeniden mücadeleye başlaması ise 30 yıl sürdü.
Halihazırda bilimsel ilerlemelerin de sayesinde, ilk kez, sıtmayı yaşam süremiz içinde sona erdirmek gerçek bir olasılık haline geldi. Yeni aşılar, tedaviler, sıtma kontrol araçları ve öncü teknolojiler geliştirilirken, şu anda 25 ülke, her yıl 10 milyon çocuğu korumak için sıtma aşılarını uygulamaya koymuş durumda.
Mücadele için 5,4 milyar dolarlık Açık Var
“Dünya Sıtma Günü”, bu yıl DSÖ ortaklarıyla birlikte “Sıtmaya Son Vermek için Kararlıyız: Artık Yapabiliriz. Artık Yapmalıyız” başlıklı bir kampanya başlatıyor. Kampanya öncelikle sıtmasız bir geleceği finanse etmeye odaklanıyor. Bu bağlamda da uluslararası ve ulusal düzeyde sürdürülebilir ve çeşitlendirilirmiş bir finansman sağlanarak bu finansmanın etkili kullanılması gerektiğinin altı çiziliyor. Sıtmayla mücadele için 2024’te sağlanan 3,9 milyar dolar, 2025 hedefi olan 9,3 milyar doların yarısından az. 5,4 milyar dolarlık açık, mücadeleyi ciddi şekilde kaynak yetersizliğiyle karşı karşıya bırakıyor.
Kampanya ayrıca ulusal programların güçlendirilmesi ve yerel ihtiyaçlara göre uyarlanması, araştırma ve geliştirme yatırımlarının devam ederek tedavi amaçlı inovasyonun güçlendirilmesi çağrısında bulunuyor. Bugün yaşanan iklim değişikliğinin, çatışmaların ve insani krizlerin sıtmanın yeniden artmasına ve temel hizmetlerin aksamasına neden olduğuna da vurgu yapılıyor.
İlerleme Risk Altında
Sıtmayla mücadelenin son durumuna baktığımızda ise 2000 yılından bu yana 2,3 milyar vaka ve 14 milyon ölüm engellendiğini görüyoruz. Bugüne kadar 47 ülke sıtmadan arınmış olarak sertifikalandırıldı ve ayrıca 37 ülke 2024’te 1000’den az vaka bildirdi. 2000 ile 2024 arasında sıtmanın yaygın olduğu ülke sayısı 108’den 80’e düştü. 10.000’den az vakası olan ülkeler 27’den 46’ya çıktı.
Ancak küresel ilerleme bir yandan da duraksıyor. 2024’te yaklaşık 282 milyon vaka ve 610.000 ölüm gerçekleşirken, bu, 2023’e göre hafif bir artış anlamına geliyor. DSÖ tarafından yayımlanan Dünya Sıtma Raporu 2025’e göre ilerleme risk altında. Örneğin dört Afrika ülkesinde ilaç direnci doğrulandı ve bu durum sıtmanın temel tedavileri için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Yanı sıra hızlı tanıda yaşanan başarısızlıklar da artıyor ve istilacı sivrisinekler kentler için yeni bir tehdit oluşturuyor.
