EKOIQ
Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği; İtalya, Lübnan, Portekiz ve Yunanistan’dan sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte iklim krizinin olumsuz etkilerine karşı dirençli yapılar oluşturan agroekolojik tarımsal ormancılık uygulamalarının haritasını çıkarıyor. Proje sayesinde derlenen yazılı ve görsel içeriklerle tarımsal ormancılık uygulamaları yapan ve yapmak isteyenlerin kullanabileceği ulusötesi bir arşiv oluşturulacak.
Akdeniz Havzası, küresel ortalamadan %20 daha hızlı ısınıyor. Bu, geleceğe dönük bir öngörü değil. Çiftçiler, kırsal topluluklar ve kurumlar, kuraklık, biyoçeşitlilik kaybı ve toprak bozulmasının etkileriyle her geçen gün daha fazla karşı karşıya kalıyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), iç içe geçmiş çok sayıda baskı unsuru nedeniyle bölgeyi “son derece kırılgan” olarak nitelendiriyor ve iklim değişikliğinin en çok küçük ölçekli çiftçilerin geçim kaynaklarını vurduğu konusunda uyarıyor. Soruna en az etkisi olan küçük çiftçiler iklim değişikliğine uyum sağlayacak bilgi ve araçlardan yoksun oldukları için krizin sonuçlarından daha güçlü şekilde etkileniyor.
Tarımsal Ormancılık Çare Olabilir
Bu acil tablonun karşısında teknokratik çözümler yeterli değil. Yerel bilgiyi, tarımsal biyoçeşitliliği ve toplulukların kendi dayanıklılıklarını geliştirme kapasitelerini temel alan köklü bir zihniyet değişikliği gerekli. Tarımsal Ormancılık iklim değişikliğinin etkilerini azaltmada ve uyum sağlamada çare olabilir.
Tarımsal ormancılık, ağaç ve çalıların tarım ve mera sistemleri ile planlı olarak bütünleştirilmesi, yeni bir kavram değil. Akdeniz’in dört bir yanındaki kırsal toplulukların yüzyıllar boyunca geliştirip yaşattığı, binlerce yıllık bir uygulama. Yine de bugün çoğunlukla fark edilmiyor, değeri bilinmiyor ve tarım politikalarından, eğitim programlarından kopuk kalmaya devam ediyor.
1 milyar Üzerinde Bozulmuş Araziyi Onarabilir
Veriler çok açık: Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) “Dünyanın Ormanlarının Durumu” raporu (2022), tarımsal ormancılığın dünya çapında 1 milyar hektarın üzerinde bozulmuş araziyi onarabileceğini, bir yandan da toprak verimliliğini, tarımsal üretkenliği, ekosistem hizmetlerini ve kırsal geçim kaynaklarını iyileştirebileceğini söylüyor. Tarımsal ormancılık hem iklim değişikliğinin etkilerini azaltma hem de ona uyum sağlama konusunda aynı anda etki gösterebilen nadir stratejilerden biri. Çünkü karbon tutma, su döngülerini düzenleme ve toprakları erozyondan koruma gibi etkili sonuçlar üretmeyi mümkün kılıyor.
Zaten kırılgan olan ekosistemlerin üzerindeki baskının her geçen yıl daha da yoğunlaştığı Akdeniz’de, tarımsal ormancılığın teşvik edilmesi yalnızca tarım yöntemleriyle ilgili değil; kırsal alanların geleceğini, gıda güvenliğini ve sosyal uyumu doğrudan etkileyen siyasi ve kültürel bir tercih.
MAPPING Projesi
Avrupa Birliği’nin (AB) Erasmus+ programı aracılığıyla ortak finanse edilen ve İtalyan sivil toplum kuruluşu Deafal tarafından koordine edilen MAPPING projesi, Akdeniz’in dört bir yanından sivil inisiyatifleri bir araya getiriyor: Associação Terra Sintrópica (Portekiz), Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği (Türkiye), Lebanon Reforestation Initiative (Lübnan), Millepiani Aps Ente del Terzo Settore (İtalya) ve The Southern Lights (Yunanistan).
Bu ortaklık, AB sınırlarının ötesine geçerek Akdeniz Bölgesi’ni ekolojik, kültürel ve üretim çeşitliliğiyle birlikte kucaklayan bir anlayışı yansıtıyor. Projenin amacı, Akdeniz ülkelerinde var olan agroekolojik tarımsal ormancılık girişimlerinin bir haritasını çıkarmak ve onları bir araya getirmek. Proje aynı zamanda kırsal toplulukların kapasitelerini güçlendirmeyi ve hem yerel hem de bilimsel bilgiye dayanan sürdürülebilir uygulamaları yaygınlaştırmayı hedefliyor. Proje ile halihazırda var olan uygulamalar görünür olacak; bu alanda çalışanlar bir araya gelecek ve tarımsal ormancılığı öğrenmek ve uygulamak isteyenler için somut araçlar geliştirilecek.
İlk Adım Çok Dilli Bir Anket
Projenin ilk ve en önemli adımı, Akdeniz’in dört bir yanında tarımsal ormancılıkla ilgilenen çiftçilerin, özel girişimlerin, teknik uzmanların, yerel yönetimlerin ve bu konuda çalışan herkesin katılabileceği çok dilli bir anket düzenlemek oldu. Bu anket, bölgenin ilk etkileşimli, iki dilli (Türkçe ve İngilizce) web haritasını oluşturmak için kullanılacak. Toplanan veriler, tanımlar ve iyi uygulamalar derlenerek, haritada, kullanıcıların farklı coğrafyalardaki tarımsal ormancılık deneyimlerini keşfetmesine, karşılaştırmasına ve paylaşmasına olanak tanıyacak açık ve ücretsiz bir platform oluşturulacak.
Ankete katılmak, çiftçilere, örgütlere ve yerel paydaşlara ne sağlayacak?
- Deneyimleri, uygulayıcılarla araştırmacıları buluşturan ulusötesi bir ağda yer alacak,
- Akdeniz agroekolojik tarımsal ormancılığına ilişkin ortak bir bilgi havuzuna katkıda bulunmuş olacaklar,
- Web haritasında ve projenin eğitim materyallerinde (podcastler, kitapçıklar, videolar, webinarlar) yer alacaklar,
- Proje ortağı olan ülkelerde düzenlenecek yerel atölye çalışmalarına ve eğitim etkinliklerine katılabilecekler.
Ankete buradan ulaşabilirsiniz.
Ulusötesi Bir Arşiv Oluşturulacak
Proje sayesinde derlenen yazılı ve görsel içeriklerle tarımsal ormancılık uygulamaları yapan ve yapmak isteyenlerin kullanabileceği ulusötesi bir arşiv oluşturulacak.
Projenin hedeflenen çıktıları şöyle:
- Akdeniz’in dört bir yanındaki tarımsal ormancılık girişimlerini keşfetmeye ve karşılaştırmaya olanak tanıyan, iki dilli (Türkçe ve İngilizce), ücretsiz ve açık erişimli bir web Haritası,
- Anket, podcast’ler ve yerel atölye çalışmalarından derlenen ülkelere özel veriler ve örnek vakalarla, Akdeniz Havzası’ndaki agroekolojik tarımsal ormancılığın mevcut durumunu özetleyen bir eğitim kitapçığı,
- Eğitim etkinlikleri, yerel atölye çalışmaları ve webinarlar sırasında katılımcı yöntemlerle toplanan bilgiyi görsel olarak aktaran, infografikler ve kitapçık içeren bir eğitim kiti,
- Tarımsal ormancılık girişimlerinin hikayesini yenilikçi ve disiplinlerarası yaklaşımlarla anlatmanın yollarını ele alan bir iletişim kitapçığı,
- Hikayelerin, yöntemlerin ve uygulanabilir yaklaşımların anlatıldığı çok dilli bir podcast serisi,
- Tarımsal ormancılığı derinlemesine inceleyen bir video serisi,
- İşbirliğini ve sürekli öğrenmeyi destekleyen ulusötesi bir ağ,
- Kırsal toplulukların agroekolojik uygulamalara daha geniş çaplı katılımını sağlayacak bir platform.
Kültürel ve Yerel Bilgileri Koruma Sorumluluğu
MAPPING bir eğitim projesinden öte; bir bölgeye ve orada yaşayan topluluklara sahip çıkan, onların kültürel ve yerel bilgilerini koruma sorumluluğu üstlenen bir girişim. Politikaların uyum sağlayabileceğinden daha hızlı değişen Akdeniz’de, tarımsal ormancılık uygulamalarını yeniden gündeme almak, yerel bilginin, biyoçeşitliliğin ve ulusötesi işbirliğinin stratejik birer değer haline geldiği bir geleceğe yön vermek için atılmış önemli bir adım.
Projenin başlangıç hamlesi olan anket, bu ortak yolculuğun ilk adımı; ankete katılanların paylaştığı her deneyim haritada yerini alarak Akdeniz’de tarımsal ormancılığın izini sürmek isteyenlere rehberlik edecek.
Projenin Türkiye ayağını yürüten Buğday Derneği, 2002’den bu yana tek tek bireylerde ve bir bütün olarak toplumda ekolojik yaşam bilinci ve duyarlılığı oluşturmak, ekolojik dengelerin geri dönüşü olmayacak hız ve biçimde bozulması sonucunda ortaya çıkan sorunlara bütüncül çözüm yolları sunmak ve doğa ile uyumlu yaşamı desteklemek için çalışıyor. Bu amaca ulaşmak için sağlıklı, adil, sürdürülebilir ve ekolojik üretim ve tüketim modelleri geliştiriyor; ekolojik, adil ve sürdürülebilir üretim ve tüketim yöntemlerini destekliyor, ekolojik yaşam bilgisi ve deneyimini yaymak için projeler, eğitimler ve yayınlar üretiyor.
Sibel Bülay
